Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sırbistan’ı 21 yıl önce el koyduğu parayı iade etmeye mahkûm etti. Karar, yalnızca başvuru sahibi için değil, benzer davalar açısından da emsal niteliği taşıyor.
21 yıllık mücadele sona erdi
Sırbistan’ın Novi Pazar kentinde yaşayan Rifat Prença, 2004 yılında Sırbistan–Karadağ sınırında yapılan gümrük kontrolünde, üzerinde beyan edilmemiş 49.500 euro bulunduğu gerekçesiyle para cezasına çarptırılmış ve parasına el konulmuştu.
Prença, 2012’de Strasbourg’daki AİHM’e başvurdu. Mahkeme, 7 Ekim 2025 tarihli kararında Sırbistan’ın mülkiyet hakkını ihlal ettiğine hükmetti ve devletin 39.500 euro tazminat ile 1.930 euro mahkeme masrafını üç ay içinde ödemesine karar verdi.
Ödeme süresi aşılırsa, tutara Avrupa Merkez Bankası faiz oranı + %3 ek faiz uygulanacak.
“Ceza orantısız, yasa belirsiz”
AİHM kararında, Sırbistan’daki döviz işlemleri yasasının muğlak ve yetersiz olduğu, bireylerin mülkiyet hakkını koruyacak yeterli hukuki güvenceleri sağlamadığı vurgulandı.
Mahkeme, Prença’nın beyan yükümlülüğünü ihlal ettiğini kabul etse de, devletin el koyma kararını “aşırı ve orantısız bir ceza” olarak nitelendirdi.
Gerekçede şu ifadeler yer aldı:
“Belirsiz yasal çerçeve, kamu yararı ile bireyin mal varlığını koruma hakkı arasında adil bir denge kurulmasını engellemiştir.”
Gümrükte başlayan dava 13 yıl sürdü
Olay 2004 yılında, Kelebija Gümrük Kapısı’nda meydana geldi. Prença, görevlilere üzerinde 500–600 euro bulunduğunu söylese de yapılan aramada eşofmanına gizlenmiş 49.500 euro nakit para bulundu.
O dönem yasal üst sınır 2.000 euro olduğu için, kalan 47.500 euroya el konuldu. Prença, paranın yasal kazanç olduğunu ve eşiyle birlikte yurt dışında çalışarak biriktirdiğini savundu. Ancak mahkeme, 2006’da “döviz kaçakçılığı” gerekçesiyle parasının tamamına el konulmasına karar verdi.
Sonraki yıllarda döviz mevzuatında değişiklik yapıldı; beyansız çıkarılabilecek miktar önce 5.000, ardından 10.000 euroya yükseltildi. Ancak Prença’ya yalnızca küçük bir kısmı iade edildi.
Emsal niteliğinde karar
AİHM, 13 yıl süren dava sürecinin sonunda Sırbistan’ı tazminata mahkûm etti. Karar, Avrupa genelinde “orantısız mal varlığı cezaları” konusunda önemli bir hukuki içtihat olarak değerlendiriliyor.
Bu hükümle birlikte Prença, toplamda yaklaşık 41.500 euro tazminat ve masraf almaya hak kazandı.
Sırbistan’ın hukuk sistemine uyarı
AİHM kararında, Sırbistan’ın döviz yasalarının açıklık ve öngörülebilirlikten uzak olduğu, cezaların ise adalet ilkesine aykırı biçimde sert uygulandığı belirtildi.
Karar, hem mülkiyet hakkı hem de orantılılık ilkesi açısından Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin gelecekteki davalarına yön verecek nitelikte.
