Çocukluk döneminde yıllarca sorunsuz işleyen aile düzeni, ergenlikle birlikte bir anda değişebiliyor. Çocuk artık ebeveynlerinin söylediklerini sorgulamaya, kendi fikirlerini savunmaya ve hayatında daha fazla söz sahibi olmaya başlıyor.
Özellikle 13 ila 15 yaş arasında gençlerin ebeveynlerinden belirli ölçüde uzaklaşması, bağımsızlaşma sürecinin bir parçası olarak görülüyor. Ancak ebeveynlerin çocuklarıyla iletişim biçimi de bu dönemin daha çatışmalı geçmesine neden olabiliyor.
Dinliyormuş gibi yapmak yetmiyor
Ergenlik çağındaki gençler daha fazla özgürlük istese de anlaşılmaya ve dinlenmeye ihtiyaç duymaya devam ediyor.
Ebeveynler çocuğun bakış açısını anlamaya çalışmadan yalnızca öğüt verdiğinde veya konuşmaları yüzeysel kaldığında genç, “Beni zaten anlamıyorlar” düşüncesine kapılabiliyor.
Bu nedenle yalnızca konuşmak değil, çocuğun davranışlarını, beden dilini ve ruh hâlindeki değişimleri gözlemlemek de önem taşıyor. Gençler bağımsız olmak isteseler bile duygusal olarak zaman zaman sınırlarına ulaşabiliyor ve ebeveyn desteğine ihtiyaç duyabiliyor.
Aşırı kontrol ters tepebilir
Ergenlik döneminin en hassas noktalarından biri özgürlük ile kontrol arasındaki denge.
Çocuğun nerede olduğunu, kimlerle görüştüğünü ve ne yaptığını bilmek istemek ebeveynler açısından doğal olsa da sürekli sorgulamak ve hayatının her ayrıntısına müdahale etmek gençte kontrol edildiği hissini oluşturabiliyor.
Kaynakta, aşırı kontrolün gençte ebeveynlerinin kendisine güvenmediği düşüncesini oluşturabileceği ve bunun ebeveynlere duyulan saygıyı da olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
Bu nedenle kontrol ve özgürlük arasındaki doğru dengenin mümkün olduğunca ebeveyn ve genç tarafından birlikte belirlenmesi öneriliyor.
Özgürlük vermek, kuralsızlık anlamına gelmiyor
Ergenlerin bağımsızlaşmaya ihtiyaç duyması, evde hiçbir sınırın olmaması gerektiği anlamına gelmiyor.
Gençlerin hâlâ açık ve anlaşılır kurallara ihtiyacı var. Ancak ebeveynlerin bu kuralların neden gerekli olduğunu açıklaması ve uygulamada tutarlı olması önem taşıyor.
Bir gün izin verilen bir davranışın ertesi gün yasaklanması veya kuralların sürekli değişmesi gençte hayal kırıklığı ve reddedilmişlik hissine yol açabiliyor.
Çocuğunuzdan çok fazla şey bekliyor olabilir misiniz?
Ebeveynlerin yaptığı bir başka hata ise çocuğun yetenekleri veya davranışları konusunda gerçekçi olmayan beklentilere girmek.
Sürekli yüksek beklentilerle karşılaşan genç kendisini yetersiz, haksızlığa uğramış veya yanlış anlaşılmış hissedebiliyor. Bunun sonucunda ebeveynlerinin söylediklerine daha fazla karşı çıkmaya başlayabiliyor.
Bu noktada ebeveynlerin zaman zaman kendilerine “Beklentim gerçekten gerçekçi mi, yoksa çocuğumdan fazla mı şey bekliyorum?” sorusunu yöneltmesi öneriliyor.
Kendi kararlarını vermesine fırsat tanıyın
Ergenlik, aynı zamanda çocuğun kendi ayakları üzerinde durmayı öğrenmeye başladığı dönem.
Gençler sorumluluk almak, kendi kararlarını vermek ve bunu yapabileceklerini göstermek istiyor. Ebeveynlerin bu girişimleri sürekli engellemesi veya küçümsemesi ise öfke, hayal kırıklığı ve direnç yaratabiliyor.
Burada amaç çocuğu tamamen kendi hâline bırakmak değil; yaşına uygun alanlarda karar vermesine izin verirken ihtiyaç duyduğu yerde yanında olmak.
Ebeveyn de hata yaptığını kabul edebilmeli
Kaynakta dikkat çekilen önemli noktalardan biri de ebeveynlerin kendi davranışlarını sorgulayabilmesi.
Ergen yetiştirirken hiç hata yapmadığını düşünmek, ilişkinin önündeki önemli engellerden biri olarak gösteriliyor. Hatalarını görebilen ve gerektiğinde kendi davranışlarını değiştirmeye açık olan ebeveynlerin çocuklarıyla ilişkilerini güçlendirebileceği belirtiliyor.
Ergenlik döneminde temel mesele çocuğu sürekli kontrol altında tutmak değil, yakınlık ile bağımsızlık arasında sağlıklı bir denge kurabilmek. Güven, saygılı iletişim ve gencin gelişen kişiliğini kabul etmek, ebeveyn-çocuk ilişkisinin korunmasında önemli rol oynuyor.
