Türkiye’de yabancı plakalı araçların kimler tarafından kullanılabileceğine ilişkin kurallar, özellikle yaz aylarında yurt dışından gelen gurbetçilerin en çok merak ettiği konular arasında yer alıyor. Kimi vatandaşlar bu kuralları gereğinden fazla katı bulurken, devlet ise düzenlemelerin vergi kaybını ve usulsüz kullanımı önlemek amacıyla uygulandığını belirtiyor.
Resmî açıklamalarda bu kuralların gerekçeleri tek tek sıralanmıyor. Ancak mevcut mevzuat ve uygulamalar dikkate alındığında, düzenlemenin arkasında birden fazla neden bulunduğu değerlendiriliyor.
Vergi kaybının önüne geçilmek isteniyor
Türkiye’de satılan otomobillerden ÖTV ve KDV gibi yüksek vergiler alınıyor. Yurt dışından geçici ithalat kapsamında getirilen araçlar ise bu vergilere tabi olmadan belirli süreyle Türkiye’de kullanılabiliyor.
Uzmanlara göre, bu araçların Türkiye’de yaşayan herkes tarafından serbestçe kullanılmasına izin verilmesi halinde, sistem vergi avantajı sağlamak amacıyla kullanılabilir. Bu nedenle kullanım hakkı belirli kişilerle sınırlandırılıyor.
Geçici ithalat amacına uygun kullanılmalı
Yabancı plakalı araçların Türkiye’ye giriş amacı, yurt dışında yaşayan kişilerin tatilleri sırasında kendi araçlarını kullanabilmelerini sağlamak. Düzenleme, bu araçların Türkiye’de sürekli kullanılan ikinci bir araç haline gelmesini engellemeyi hedefliyor.
Usulsüz kullanımın önüne geçiliyor
Geçmişte yabancı plakalı araçların ücret karşılığında başkalarına kullandırılması, araç sahibinin yurt dışına dönmesine rağmen aracın Türkiye’de kalmaya devam etmesi ve kayıt dışı şekilde el değiştirmesi gibi olaylar yaşandı.
Yetkililerin, kullanım hakkını yalnızca belirli yakın aile bireyleriyle sınırlandırmasının temel nedenlerinden birinin bu tür suistimalleri önlemek olduğu değerlendiriliyor.
Denetim daha kolay yapılıyor
Gümrük denetimlerinde kuralların açık olması büyük önem taşıyor. Eğer kardeş, kuzen, arkadaş veya vekâlet verilen herkes aracı kullanabilseydi, denetimlerin çok daha karmaşık hale gelebileceği belirtiliyor.
Bu nedenle mevzuatta kimlerin aracı kullanabileceği net şekilde belirlenmiş durumda.
Neden eş kullanabiliyor da kardeş kullanamıyor?
En çok tartışılan konulardan biri de bu ayrım.
Mevzuata göre, yurt dışında ikamet eden eş belirli şartları taşıdığı sürece aracı tek başına kullanabiliyor. Ancak kardeş, amca, dayı, hala, teyze, kuzen veya yeğen için böyle bir hak bulunmuyor.
Bunun temel gerekçesinin, eş ve çekirdek ailenin aynı ekonomik birlik içinde değerlendirilmesi, diğer akrabaların ise ayrı bir aile birimi olarak kabul edilmesi olduğu ifade ediliyor.
Vatandaşlar daha esnek düzenleme istiyor
Yurt dışında yaşayan birçok Türk vatandaşı ise özellikle acil durumlarda kardeş veya diğer yakın akrabaların da aracı kullanabilmesine imkân tanınmasını istiyor.
Buna karşın devletin yaklaşımı, istisnaların artmasının sistemin kötüye kullanılmasına ve vergi kayıplarına yol açabileceği yönünde.
Bu nedenle mevcut uygulamada kullanım hakkı, yalnızca mevzuatta açıkça belirtilen kişilerle sınırlandırılmış durumda.
Gurbetçilerin eleştirileri de var
Yurt dışında yaşayan birçok Türk vatandaşı ise mevcut kuralların bazı durumlarda gereğinden fazla katı olduğunu savunuyor. Özellikle aracın yasal sahibi yurt dışında ikamet etmesine rağmen, Türkiye’de bulunan kardeşinin veya diğer yakın akrabalarının aracı acil durumlarda dahi kullanamaması eleştiri konusu oluyor.
Bazı gurbetçiler, kullanım hakkının kötüye kullanılmasını önleyecek ek denetim mekanizmaları oluşturularak kuralların belirli ölçüde esnetilebileceğini düşünüyor.
Devlet ise kamu yararını gözetiyor
Öte yandan devlet açısından bakıldığında ise yabancı plakalı araçlar, “geçici ithalat” kapsamında ülkeye giriş yapıyor. Yetkililerin temel amacı; vergi kaybını önlemek, yabancı plakalı araçların Türkiye’de sürekli kullanılmasının önüne geçmek ve sistemin ticari amaçlarla kötüye kullanılmasını engellemek olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre, kullanım hakkının genişletilmesi halinde hem denetimlerin zorlaşabileceği hem de sistemin amacı dışında kullanılma riskinin artabileceği belirtiliyor.
Dengeyi kurmak kolay değil
Yabancı plakalı araçlarla ilgili tartışma, aslında iki farklı beklentiyi karşı karşıya getiriyor. Bir tarafta tatil için Türkiye’ye gelen gurbetçilerin günlük yaşamlarını kolaylaştırma talebi bulunurken, diğer tarafta devletin vergi düzenini, gümrük sistemini ve kamu yararını koruma sorumluluğu yer alıyor.
Bu nedenle konu yalnızca bireysel mağduriyetler veya devletin mali çıkarları üzerinden değil, her iki tarafın gerekçeleri birlikte değerlendirilerek ele alınması gereken bir mesele olarak öne çıkıyor.
Yabancı plakalı araçlarla ilgili düzenleme uzun yıllardır tartışılmaya devam ediyor. Bir tarafta tatil için Türkiye’ye gelen gurbetçilerin günlük yaşamını kolaylaştırma beklentisi, diğer tarafta ise devletin vergi düzenini, gümrük sistemini ve kamu yararını koruma sorumluluğu bulunuyor. Bu nedenle konu, yalnızca bireysel mağduriyetler ya da yalnızca devletin mali çıkarları üzerinden değil, her iki tarafın gerekçeleri birlikte değerlendirilerek ele alınması gereken bir mesele olarak öne çıkıyor.
Ilgili Haberler:
