Market alışverişi yapan birçok kişi son dönemde aynı duyguyu paylaşıyor: Fiyatlar aynı kalıyor, ancak ürünler daha çabuk bitiyor. Bunun nedeni, içeriği azaltılan ancak fiyatı sabit tutulan ürünler. Bu uygulama kamuoyunda mogel paket olarak biliniyor.
Tüketici örgütleri, bu yöntemin yeni olmadığını ancak son dönemde daha yaygın ve daha dikkat çekici hâle geldiğini belirtiyor. Almanya’daki Hamburg Tüketici Merkezi, 2025 yılı için en dikkat çeken örnekleri belirleyerek “Yılın Mogel Paketi” oylamasını başlattı. Oylama 20 Ocak’a kadar sürecek.
Gizli Zam Nasıl Yapılıyor?
Yöntem basit ama etkili:
Bir ürün 2,99 Euroya satılmaya devam ediyor, ancak içeriği örneğin 500 gramdan 400 grama düşürülüyor. Ambalajın boyutu ve tasarımı çoğu zaman değişmediği için tüketici bu farkı rafta kolayca fark edemiyor.
Bu uygulama shrinkflation olarak adlandırılıyor. Bir diğer yöntem ise skimpflation: Ürünün içeriği aynı kalsa bile kalite düşürülüyor, daha ucuz hammaddeler kullanılıyor ya da hizmet azaltılıyor. Ama fiyat yine değişmiyor.
Her iki yöntemin ortak amacı, tüketicinin fark etmeden daha fazla ödeme yapması.
Yasal Ama Tartışmalı
Mevcut yasalara göre üreticilerin fiyat ve içerik miktarını değiştirmesi yasak değil. Ancak ambalajın tüketiciyi yanıltıcı biçimde tasarlanması hukuki sorunlara yol açabiliyor. Mevzuata göre ambalajda olması gerekenden fazla boşluk bulunmaması gerekiyor. Buna rağmen, bir ürünün gerçekten “aldatıcı” olup olmadığı çoğu zaman ancak tek tek incelenerek karar verilebiliyor.
2009 yılına kadar birçok gıda ürünü için sabit ambalaj miktarları bulunuyordu. Avrupa Birliği düzenlemeleriyle bu zorunlulukların büyük bölümü kaldırıldı. Böylece üreticiler içerik miktarını daha serbest biçimde belirleyebilir hâle geldi.
2025’te Rekor Sayıda Şikâyet
Hamburg Tüketici Merkezi’nin verilerine göre 2025 yılında 77 yeni ürün mogel paket listesine eklendi. Bu sayı son yılların en yüksek seviyelerinden biri. İncelenen ürünlerde ortalama gizli fiyat artışı yüzde 28,4 olarak hesaplandı.
Bu yıl oylamaya aday ürünler arasında şunlar yer alıyor:
- Milka çikolataları
- Bir Dr. Oetker kek karışımı
- Yulaflı müsli
- Kahve çubukları
- Hazır makarna ürünü
Bu ürünlerin tamamında içerik azaltılırken, fiyatın sabit kaldığı veya arttığı belirtiliyor.
Tüketici İçin Karşılaştırma Zorlaşıyor
Yasal olarak raflarda kilogram, litre veya adet başına düşen birim fiyatın belirtilmesi gerekiyor. Ancak bu bilgi ya hiç yer almıyor ya da çok küçük yazıldığı için fark edilmiyor. Küçük marketlerde, büfelerde ve otomatlarda ise birim fiyat çoğu zaman hiç bulunmuyor.
Denetimlerin eyaletlere dağılmış olması da kontrolü zorlaştırıyor. Ortak bir denetim sistemi veya düzenli istatistik bulunmadığı için ihlaller çoğu zaman yaptırımsız kalıyor.
Daha Sıkı Kurallar Talep Ediliyor
Fransa’da Temmuz 2024’ten bu yana, içeriği azaltılan ürünlerin marketlerde açıkça işaretlenmesi zorunlu. Tüketici örgütleri benzer bir uygulamanın diğer ülkelerde de hayata geçirilmesini istiyor.
Araştırmalara göre tüketicilerin büyük bölümü bu tür ambalajları yanıltıcı buluyor. Talepler net: Daha şeffaf ambalajlar, açık bilgilendirme ve yapay şekilde büyütülen paketlerin sona ermesi.
