Yeni bir araştırma, sosyal medyaya verilen kısa süreli bir aranın bile genç yetişkinlerde ruh sağlığı üzerinde dikkat çekici olumlu etkiler yarattığını ortaya koydu. Çalışmaya göre, sosyal medya kullanımının yalnızca bir hafta süreyle ciddi biçimde azaltılması; anksiyete, depresyon ve uyku sorunlarında belirgin düşüş sağlıyor.
Uzmanlar, genç yetişkinlerin günde ortalama iki saatini sosyal medya platformlarında geçirdiğine dikkat çekiyor. Sürekli içerik akışına maruz kalmanın, zamanla huzursuzluk, mutsuzluk ve psikolojik yorgunluk yaratabildiği vurgulanıyor. ABD ve İngiltere’den araştırmacıların ortak yürüttüğü çalışma, bu alışkanlıklara kısa süreli bir ara verilmesinin bile ruh sağlığını olumlu etkileyebileceğini gösterdi.
Bir haftalık dijital ara nasıl uygulandı?
Araştırma, Beth Israel Deaconess Medical Center’dan Elombe Calvert liderliğinde yürütüldü. Çalışmaya 18–24 yaş aralığında 295 genç yetişkin katıldı. Katılımcıların sosyal medya kullanım alışkanlıkları iki hafta boyunca takip edildi ve ruh sağlıklarına ilişkin değerlendirmeler yapıldı.
Araştırmanın başlangıcında katılımcıların büyük bölümü hafif düzeyde depresyon ve anksiyete belirtileri, uyku sorunları ve orta seviyede yalnızlık hissi yaşadığını bildirdi. İlk haftanın ardından katılımcılardan sosyal medya kullanımını sınırlandırmaları istendi. Bir hafta boyunca Instagram, Snapchat, Facebook, TikTok ve X gibi platformlara erişim devam etti ancak günlük kullanım süresi ortalama 1,9 saatten yaklaşık yarım saate düşürüldü.
Bu süreçte en çok kullanılan uygulamaların Instagram ve Snapchat olduğu, X ve Facebook’un ise daha az tercih edildiği kaydedildi. Toplam ekran süresinde büyük bir değişim yaşanmadı.
Anksiyete ve depresyonda düşüş
Deney haftasının sonunda yapılan değerlendirmelerde ruh sağlığında belirgin bir iyileşme tespit edildi. Anksiyete belirtilerinde yüzde 16, depresyon belirtilerinde yaklaşık yüzde 25, uyku sorunlarında ise yüzde 14 oranında azalma görüldü. Etkinin, özellikle araştırmanın başında daha ağır depresif belirtiler bildiren katılımcılarda daha güçlü olduğu belirtildi.
Buna karşılık, sosyal medya kullanımının azalmasının yalnızlık hissi üzerinde anlamlı bir değişim yaratmadığı ifade edildi.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların kısa süreli dijital molaların ruh sağlığı açısından faydalı olabileceğine işaret etti. İyileşmenin, yalnızca ekran süresinin azalmasından değil; olumsuz sosyal karşılaştırmaların, sürekli uyarana maruz kalmanın ve bağımlılığa benzer kullanım alışkanlıklarının sınırlandırılmasından kaynaklandığı vurgulandı.
Uzmanlardan dijital detoks önerileri
Uzmanlar, dijital alışkanlıkların tamamen terk edilmesinin gerçekçi olmadığını belirterek, sosyal medya kullanımının kademeli olarak azaltılmasını öneriyor. İş çıkışı telefon yerine yüz yüze sosyal aktivitelerin tercih edilmesi, haftada bir gün bilinçli ekran molası verilmesi ve uyku öncesinde en az bir saat ekranlardan uzak durulmasının bu süreci kolaylaştırabileceği ifade ediliyor.
Ebeveynlere ise çocuklarıyla ekran süresi konusunda açık ve şeffaf bir iletişim kurmaları, kuralların birlikte belirlenmesi ve adım adım uygulanmasının daha kalıcı sonuçlar verdiği hatırlatılıyor.
