Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan uzun süreli bir araştırma, yaşlı sürücülerin araç kullanma alışkanlıklarında görülen küçük değişikliklerin, demansın erken belirtilerine işaret edebileceğini ortaya koydu. Uzmanlara göre, tıbbi belirtiler henüz ortaya çıkmadan önce bile günlük hayattaki bu değişimler önemli ipuçları veriyor.
Günlük Hayattaki Küçük Değişimler Uyarı Olabilir
Daha az araç kullanmak, özellikle gece sürüşünden kaçınmak, sürekli aynı ve kısa güzergâhları tercih etmek ya da ani rota değişikliklerinden uzak durmak, çoğu zaman yaşa bağlı davranışlar olarak görülüyor. Ancak Amerikan Sinir Hastalıkları Akademisi tarafından yayımlanan çalışma, bu durumların başlangıç aşamasındaki zihinsel gerileme ile bağlantılı olabileceğini gösteriyor.
Üç Yıldan Uzun Süre Araç Takibi Yapıldı
Araştırma kapsamında Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden Ganesh M. Babulal ve ekibi, yaklaşık 300 sürücüyü üç yıldan uzun süre takip etti. Katılımcıların yaş ortalaması 75 olarak belirlendi ve hepsi haftada en az bir kez araç kullanıyordu. Çalışmanın başında 56 kişide hafif düzeyde zihinsel gerileme tespit edilmişti.
Araçlara yerleştirilen konum takip cihazları sayesinde sürüş süresi, kat edilen mesafe, hız, günün hangi saatinde araç kullanıldığı ve alışılmış rotalardan sapmalar kaydedildi. Aynı zamanda katılımcılara düzenli olarak hafıza testleri uygulandı ve bazı genetik risk etkenleri de değerlendirildi.
Demans Gelişimi Araç Kullanımından Tahmin Edildi
Araştırma sürecinde dikkat çekici bir tablo ortaya çıktı. Zihinsel gerileme yaşayan kişiler, zamanla daha seyrek araç kullandı, kısa ve tanıdık yolları tercih etti ve gece sürüşlerinden uzak durdu. Yeni yollar, beklenmedik dönüşler ve farklı güzergâhlar bilinçli şekilde tercih edilmedi.
Araştırmacılar, yalnızca sürüş alışkanlıklarına bakarak, katılımcıların yüzde 82’sinde zihinsel gerileme gelişip gelişmediğini doğru şekilde tahmin edebildi. Yaş, test sonuçları ve genetik bilgiler de eklendiğinde bu oran yüzde 87’ye çıktı. Sürüş verileri olmadan yapılan değerlendirmelerde ise doğruluk oranı yüzde 76’da kaldı.
Erken Tanı İçin Fırsat, Ama Gizlilik Şart
Uzmanlar, bu bulguların özellikle trafik güvenliği ve erken tanı açısından önemli olduğuna dikkat çekiyor. Günlük sürüş alışkanlıklarındaki değişimlerin izlenmesi, hem sürücünün hem de diğer yol kullanıcılarının güvenliği açısından risklerin erken fark edilmesini sağlayabilir.
Ancak araştırmacılar, bu tür verilerin kullanımı konusunda özel hayatın korunması, bireysel özgürlükler ve bilinçli onay konularının büyük önem taşıdığını vurguluyor. Konum ve sürüş bilgilerinin ancak etik ve sorumlu bir çerçevede değerlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
